Te trzy nazwy bywają używane zamiennie, a oznaczają zupełnie różne zawody, z różnym wykształceniem, różnymi uprawnieniami i różnym sposobem pracy. Poniżej wyjaśnienie, kto czym się zajmuje, kto może wypisać leki, a także praktyczna ściągawka, do kogo zgłosić się w konkretnej sytuacji.
Psycholog
Osoba, która ukończyła pięcioletnie jednolite studia magisterskie z psychologii. Zawód psychologa jest w Polsce uregulowany ustawowo.
- Może: prowadzić konsultacje i poradnictwo psychologiczne, przeprowadzać badania testami psychologicznymi, wydawać opinie i zaświadczenia, udzielać wsparcia w kryzysie, prowadzić psychoedukację.
- Nie może: wypisywać leków. Nie powinien też prowadzić psychoterapii bez ukończenia dodatkowego, wieloletniego szkolenia. To wymóg standardów zawodowych.
Do psychologa zgłaszasz się, gdy potrzebujesz rozeznania w sytuacji, wsparcia w konkretnym kryzysie, diagnozy testowej albo opinii, na przykład na potrzeby poradni czy sądu.
Psychoterapeuta
Magister psychologii albo lekarz psychiatra, który ukończył lub jest w trakcie czteroletniej szkoły psychoterapii. Szkolenie obejmuje zajęcia teoretyczne, własną terapię, staż kliniczny oraz pracę pod stałą superwizją.
- Może: prowadzić psychoterapię, czyli regularny, ustrukturyzowany proces leczenia w określonym nurcie.
- Nie może: wypisywać leków, chyba że jest jednocześnie lekarzem psychiatrą.
Psychoterapeuci pracują w różnych nurtach, a różnice między nimi są realne: dotyczą sposobu pracy, długości procesu i tego, na czym skupia się uwaga. Warto zapytać o to na pierwszym spotkaniu.
W naszym gabinecie pracujemy głównie w nurcie poznawczo-behawioralnym. Jeśli chcesz sprawdzić, czy to podejście będzie odpowiednie w Twojej sytuacji, umów konsultację.
Psychiatra
Lekarz medycyny ze specjalizacją z psychiatrii, czyli sześć lat studiów medycznych oraz kilkuletnia specjalizacja odbywana w placówkach leczniczych.
- Może: stawiać diagnozy medyczne, przepisywać i prowadzić leczenie farmakologiczne, wystawiać zwolnienia lekarskie, kierować do szpitala, wystawiać zaświadczenia na potrzeby orzecznictwa.
- Zwykle nie prowadzi: długoterminowej psychoterapii. Wizyty u psychiatry zazwyczaj trwają krócej, choć zależy to od konkretnego lekarza, i skupione są na objawach oraz leczeniu.
Do psychiatry nie potrzebujesz skierowania, także w ramach NFZ. To jedna z niewielu specjalizacji lekarskich dostępnych bez skierowania.
Szybkie porównanie
| Psycholog | Psychoterapeuta | Psychiatra | |
|---|---|---|---|
| Wykształcenie | studia magisterskie z psychologii | magister psychologii albo lekarz psychiatra, plus czteroletnia szkoła psychoterapii | studia medyczne plus specjalizacja |
| Wypisuje leki | nie | nie | tak |
| Prowadzi psychoterapię | tylko po ukończeniu szkolenia | tak | tylko po ukończeniu szkoły psychoterapii |
| Badania testami psychologicznymi | tak | tylko jeśli jest psychologiem | nie |
| Diagnoza | psychologiczna | konceptualizacja na potrzeby terapii | medyczna |
| Zwolnienie lekarskie | nie | nie | tak |
| Kierowanie do szpitala | nie | nie | tak |
| Typowa długość wizyty | około 50 minut | około 50 minut | zwykle krócej, zależnie od lekarza |
| Typowa częstotliwość | zależnie od potrzeb | zwykle raz w tygodniu | co kilka tygodni lub miesięcy |
| Skierowanie na NFZ | niepotrzebne | niepotrzebne | niepotrzebne |
Do kogo pójść
- Trudny okres, kryzys, potrzeba rozeznania: psycholog lub psychoterapeuta, na konsultację.
- Coś wraca od dawna, na przykład lęk, obniżony nastrój, powtarzające się wzorce w relacjach: psychoterapeuta.
- Objawy są silne i utrudniają funkcjonowanie, nie śpisz, nie jesz, nie dajesz rady wstać do pracy: psychiatra, najlepiej równolegle z terapią.
- Potrzebujesz zwolnienia albo leków: psychiatra.
- Potrzebujesz opinii lub diagnozy testowej, na przykład dla dziecka do poradni: psycholog.
- Nie wiesz: umów konsultację u psychologa lub psychoterapeuty. Od tego właśnie ona jest, żeby wspólnie ustalić, czego potrzebujesz, i w razie potrzeby pokierować dalej.
Czy leki i terapia się wykluczają
Nie. W wielu przypadkach działają najlepiej razem i taka jest też rekomendacja większości wytycznych klinicznych przy zaburzeniach o nasileniu umiarkowanym i ciężkim.
Leki potrafią obniżyć nasilenie objawów na tyle, żeby w ogóle dało się pracować terapeutycznie. Trudno pracować nad wzorcami myślenia, gdy nie da się skupić na przeczytaniu strony tekstu. Terapia zajmuje się natomiast tym, co za objawami stoi, i tym, co zmniejsza ryzyko nawrotu po odstawieniu leczenia.
Jak sprawdzić kwalifikacje
Masz pełne prawo zapytać wprost: jakie ma wykształcenie, w jakim nurcie pracuje, czy praca jest superwizowana. Rzetelny specjalista odpowie bez wahania i bez urazy.
Możesz też sprawdzić przynależność do towarzystw zawodowych, na przykład Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej czy Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Warto zachować ostrożność wobec osób posługujących się tytułami, które nie odpowiadają żadnemu uznanemu szkoleniu.
Najczęstsze pytania
Czy psycholog może wypisać leki?
Nie. Leki w Polsce może przepisać wyłącznie lekarz, w tym przypadku psychiatra.
Czy potrzebuję skierowania do psychiatry?
Nie, także w ramach NFZ. Do poradni zdrowia psychicznego również można zgłosić się bez skierowania.
Czy każdy psycholog jest psychoterapeutą?
Nie. Psychoterapia wymaga ukończenia dodatkowej, zwykle czteroletniej szkoły psychoterapii.
Czy psychoterapeuta musi być psychologiem?
Nie zawsze. Psychoterapeutą zostaje magister psychologii albo lekarz psychiatra, po ukończeniu czteroletniej szkoły psychoterapii. Jeśli psychoterapeuta jest jednocześnie psychiatrą, może też prowadzić leczenie farmakologiczne.
Od kogo zacząć, jeśli nie wiem, co mi jest?
Zwykle najprościej od konsultacji u psychoterapeuty lub psychologa. Jeśli okaże się, że potrzebne jest leczenie farmakologiczne, otrzymasz wskazówkę, żeby zgłosić się do psychiatry.
Źródła i dalsza lektura
- Ustawa o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów oraz akty wykonawcze
- Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, informacje o szkoleniu i certyfikacji psychoterapeutów: psychiatria.org.pl
- Polskie Towarzystwo Terapii Poznawczej i Behawioralnej: pttpb.pl
- Polskie Towarzystwo Psychologiczne: psych.org.pl
Nie masz pewności, którego specjalisty potrzebujesz? Na konsultacji ustalimy to wspólnie. Umów spotkanie online, napisz przez formularz kontaktowy albo zadzwoń pod 22 208 72 22.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Jeśli potrzebujesz natychmiastowej pomocy, zadzwoń pod numer alarmowy 112 lub na całodobowy, bezpłatny Kryzysowy Telefon Zaufania 116 123. Dla dzieci i młodzieży: 116 111. Pełną listę telefonów zaufania, czatów i kontaktów bez rozmowy znajdziesz na stronie pomocy w kryzysie.
